آزمایش HLA و هر آنچه باید در مورد آن بدانید را در این مقاله به شما خواهیم گفت. آزمایش HLA یکی از ابزارها برای تشخیص بیماری های سیستم ایمنی بدن است. این آزمایش برای تشخیص بیماری های مرتبط با اعضای بدن، روماتیسم یا آرتروز مفصلی استفاده می شود. افرادی که به هر دلیلی در مفاصل خود درد احساس می کنند یا قرار است آزمایش خون بند ناف و پیوند مغز استخوان بدهند، باید این آزمایش را انجام دهند. اگر نیاز دارید در مورد این آزمایش اطلاعات بیشتری بدست آورید، مدت زمان و هزینههای مربوط به انجام این آزمایش را بسنجید، با ما همراه باشید. در این مقاله می خواهیم با بهره گیری از تجربیات متخصصین و پزشکان موسسسه حامیان بیماران نقص ایمنی سپید شما را راهنمایی کنیم.
آزمایش HLA چیست؟
آزمایش HLA یکی از آزمایشهای تخصصی و مهم در علم پزشکی است که به بررسی نوع خاصی از پروتئینها به نام پروتئینهای HLA میپردازد. این پروتئینها در سراسر بدن وجود دارند و نقش اساسی در عملکرد سیستم ایمنی ایفا میکنند. پروتئینهای HLA میتوانند ویژگیهای ژنتیکی را از پدر و مادر به فرزند منتقل کنند و در شناسایی سلولهای خودی از غیرخودی توسط سیستم ایمنی نقش دارند.
با انجام آزمایش HLA میتوان میزان و نوع آنتیژنها، آنتیبادیها و ژنهای مرتبط با HLA را مورد بررسی قرار داد. این آزمایش نسبتا ساده است و میتواند وجود هرگونه نقص یا اختلال در سیستم ایمنی بدن را نشان دهد. همچنین، این آزمایش در تعیین سازگاری بافتی برای پیوند مغز استخوان، کلیه، کبد یا سایر اعضا اهمیت ویژهای دارد، زیرا هرچه تطابق HLA بین اهداکننده و گیرنده بیشتر باشد، احتمال موفقیت پیوند افزایش مییابد و خطر پسزدن عضو کاهش پیدا میکند.
علاوه بر کاربردهای پیوندی، آزمایش HLA در تشخیص برخی بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، سلیاک و دیابت نوع یک نیز مورد استفاده قرار میگیرد. چرا که برخی انواع ژنهای HLA با بروز این بیماریها ارتباط مستقیم دارند. البته برای تشخیص این که خون بند ناف فرد چگونه است و آیا یک فرد می تواند پیوند مغز استخوان انجام دهد یا نه، انجام این آزمایش الزامی است.
در مجموع، آزمایش HLA ابزاری ارزشمند در تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماریها و همچنین در موفقیت پیوند اعضا محسوب میشود و نقش حیاتی در تصمیمگیریهای بالینی ایفا میکند.
برای دریافت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر و دریافت حمایت از موسسه خیریه بیماران نقص ایمنی سپید از طریق زیر با ما در ارتباط باشید.
چه کسانی کاندید آزمایش HLA هستند؟
همانطور که گفتیم تست HLA زمانی انجام می شود که بیمار نیاز به پیوند مغز استخوان داشته باشد یا بخواهد بیماری مفاصل را تشخیص دهد. افرادی که باردار هستند یا سلامت جسمانی آنها توسط بیماری های مختلف تهدید می شود، نمی توانند این تکنیک را انجام دهند. افرادی هم که بافت پیوند خورده دارند یا تزریق خون انجام داده اند، کاندید مناسبی برای این آزمایش نخواهند بود. اگر شرایط ذکر شده را ندارید، می توانید بهترین کاندید برای تست HLA باشید. افرادی که قصد دارند آزمایش خون بند ناف یا پیوند مغز استخوان را بدهند، باید حتما تست مذکور را باید پشت سر بگذارند.
آزمایش HLA چگونه انجام می شود؟
آزمایش HLA بهمنظور شناسایی نوع و ساختار آنتیژنهای HLA در بدن انجام میگیرد و روش انجام آن بسته به هدف آزمایش ممکن است متفاوت باشد. این آزمایش از طریق نمونهگیری خون انجام میشود. در این روش، مقدار کمی خون از بازو گرفته شده و سپس در آزمایشگاه تحت بررسی دقیق قرار میگیرد تا نوع آنتیژنها و ژنهای مرتبط با HLA مشخص شود.
در برخی موارد، بهویژه زمانی که نیاز به روش راحتتر وجود دارد، آزمایش HLA با استفاده از نمونه بزاق دهان نیز انجام میشود. در این روش، نمونه از سطح داخلی گونه یا بزاق دهان گرفته میشود. لازم است فرد پیش از انجام نمونهگیری حداقل ۳۰ دقیقه از مصرف مواد غذایی، نوشیدنیها، دخانیات خودداری کند تا دقت نتیجه آزمایش حفظ شود.
نتایج این آزمایش پس از چند روز آماده میشود و پزشک بر اساس آن میتواند میزان سازگاری بافتی میان اهداکننده و گیرنده، یا احتمال وجود برخی بیماریهای ژنتیکی و خودایمنی را ارزیابی کند. بهطور کلی، دقت بالا و اهمیت نتایج آزمایش HLA موجب شده است که این آزمایش در مراحل مختلف تشخیص و درمان، بهویژه در پیوند اعضا، جایگاه ویژهای داشته باشد.
آزمایش HLA چقدر طول می کشد؟
آزمایش HLA یکی از آزمایشهای تخصصی است که زمان انجام آن به چند عامل بستگی دارد، از جمله نوع آزمایش، تعداد فاکتورهای مورد بررسی و تجهیزات موجود در آزمایشگاه. نمونهگیری برای این آزمایش تنها ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول میکشد و بهطور معمول از خون یا بزاق فرد گرفته میشود.
پس از دریافت نمونه، مراحل پردازش، تحلیل و بررسی دقیق آنتیژنها و ژنهای مرتبط با HLA آغاز میشود. این مرحله برای تعیین سازگاری بافتی، شناسایی بیماریهای خودایمنی یا ارزیابی امکان پیوند اعضا اهمیت بالایی دارد و ممکن است چند روز زمان ببرد. سرعت ارائه نتایج به توانمندی تیم تخصصی آزمایشگاه و نوع تجهیزات مورد استفاده بستگی دارد؛ در آزمایشگاههای مجهز و با تجربه، زمان دریافت نتیجه ممکن است کوتاهتر و در آزمایشگاههای با امکانات محدودتر طولانیتر باشد.
در اکثر منابع، زمان تقریبی آماده شدن نتایج آزمایش HLA یک هفته ذکر میشود، اما این زمان یک مقدار تقریبی است و میتواند بسته به شرایط مختلف کوتاهتر یا طولانیتر باشد. برای نمونه، در آزمایشگاههای پیشرفته و با تجهیزات خودکار، نتایج ممکن است ظرف ۲ تا ۵ روز آماده شود، در حالی که در آزمایشگاههای معمولی یا در زمانهای شلوغی، این فرآیند ممکن است کمی بیشتر طول بکشد. همچنین نوع نمونه، مانند خون یا بزاق، میتواند بر مدت زمان پردازش تاثیرگذار باشد.
بهطور کلی، نتایج آزمایش HLA ظرف یک هفته آماده میشوند و پس از آن پزشک میتواند بر اساس یافتهها تصمیمات درمانی یا پیوندی را اتخاذ کند. این زمانبندی باعث میشود هم دقت آزمایش حفظ شود و هم امکان برنامهریزی مناسب برای مراحل بعدی درمان فراهم گردد.
بیشتر بخوانید: خواندن جواب آزمایش HLA
بیماری های قابل تشخیص با آزمایش HLA
آزمایش HLA ابزاری کلیدی در تشخیص بیماریهای سیستم ایمنی بدن است. نتایج این آزمایش میتواند نشاندهنده وجود اختلالات خودایمنی باشد؛ اختلالاتی که در آن سیستم ایمنی به جای محافظت از بدن، به سلولها و بافتهای سالم حمله میکند و باعث التهاب و آسیب میشود. این آزمایش به پزشکان کمک میکند تا تشخیص دقیقتری داشته باشند و برنامه درمانی مناسبی طراحی کنند.
برخی از مهمترین بیماریهایی که با آزمایش HLA قابل شناسایی هستند عبارتند از:
اسپوندیلیت آنکیلوزان
این بیماری مزمن و التهابی عمدتا ستون فقرات و مفاصل لگنی را درگیر میکند. التهاب مزمن باعث سفتی و کاهش انعطافپذیری ستون فقرات میشود و در برخی موارد ممکن است مهرهها بهتدریج به هم جوش بخورند. علائم شایع شامل درد کمر، خشکی صبحگاهی و خستگی مزمن است. تشخیص زودهنگام با آزمایش HLA به پیشگیری از پیشرفت سریع بیماری کمک میکند.
آرتریت بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو
در این اختلالات، التهاب مزمن روده میتواند به مفاصل نیز سرایت کند و باعث درد و تورم شود. این نوع آرتریت با HLA-B27 مرتبط است و شناسایی آن میتواند به کنترل بهتر علائم و کاهش آسیب مفاصل کمک کند.
التهاب یا وردم مفاصل پسوریاتیک
این نوع آرتریت در افراد مبتلا به پسوریازیس ایجاد میشود و علاوه بر مفاصل، پوست و ناخنها را نیز درگیر میکند. التهاب مفاصل میتواند منجر به درد، تورم و کاهش حرکت شود. آزمایش HLA به تشخیص این بیماری و تمایز آن از سایر انواع آرتریت کمک میکند.
آرتریت واکنشی
این نوع آرتریت پس از عفونتهای باکتریایی یا ویروسی در بدن ایجاد میشود. مفاصل تحت تاثیر قرار میگیرند و علائمی مانند درد، تورم و خشکی ایجاد میشود. شناسایی HLA مرتبط با این بیماری، به تشخیص سریعتر و انتخاب درمان مناسب کمک میکند.
ساکروایلیت یا التهاب مفصل ساکروایلیاک
این التهاب مفصل بین ستون فقرات و لگن را درگیر میکند و باعث درد کمر، لگن و گاهی کشاله ران میشود. HLA-B27 با این بیماری ارتباط دارد و شناسایی آن از طریق آزمایش HLA میتواند در تشخیص دقیق و پیشگیری از پیشرفت بیماری مؤثر باشد.
علاوه بر این بیماریها، آزمایش HLA در تشخیص سایر اختلالات خودایمنی و پیشبینی بیماریهای ژنتیکی نیز کاربرد دارد. انجام بهموقع این آزمایش میتواند به مدیریت بهتر بیماری، کاهش آسیبهای مزمن و برنامهریزی درمانی مؤثرتر کمک کند.
بیشتر بخوانید: شرایط اهدای سلول های بنیادی
عوارض آزمایش HLA
آزمایش HLA بهطور کلی یک آزمایش ایمن و کمخطر است و عوارضی ندارد. در موارد نمونهگیری خون ممکن است فرد کمی درد یا کبودی در محل تزریق احساس کند که کوتاهمدت است و خودبهخود رفع میشود. در نمونهگیری بزاق نیز هیچ عارضه فیزیکی ایجاد نمیشود، به جز نیاز به رعایت نکاتی مانند پرهیز از خوردن و آشامیدن حداقل ۳۰ دقیقه قبل از آزمایش. با رعایت دستورالعملهای آزمایشگاه و مراقبتهای ساده پس از نمونهگیری انجام آزمایش برای بیشتر افراد کاملا ایمن است.
هزینه آزمایش HLA
هزینه آزمایش HLA بسته به نوع آزمایش، تعداد ژنها یا آنتیژنهای مورد بررسی و تجهیزات آزمایشگاه میتواند متفاوت باشد. آزمایشهای جامع و دقیق که شامل بررسی چندین فاکتور HLA هستند هزینه بیشتری دارند، در حالی که آزمایشهای محدودتر و سادهتر ارزانتر انجام میشوند. همچنین، انتخاب نمونه خون یا بزاق و روش انجام آزمایش میتواند بر میزان هزینه تأثیرگذار باشد.
علاوه بر موارد فوق، تخصص و تجربه تیم آزمایشگاهی و نوع دستگاههای مورد استفاده نیز میتواند در تعیین هزینه نهایی نقش داشته باشد. در بسیاری از آزمایشگاهها، همراه با هزینه آزمایش، مشاوره پزشک و تفسیر نتایج نیز ارائه میشود که ارزش افزودهای برای بیماران ایجاد میکند. بهطور کلی، پیش از انجام آزمایش، بهتر است از آزمایشگاه مورد نظر درباره هزینه دقیق و خدمات جانبی اطلاعات کامل دریافت شود تا برنامهریزی مالی مناسبی صورت گیرد.
جدول خلاصه آزمایش HLA
| عنوان | توضیح |
|---|---|
| نام آزمایش | HLA (Human Leukocyte Antigen) |
| هدف آزمایش | بررسی نوع و ساختار آنتیژنها و ژنهای HLA، ارزیابی سازگاری بافتی، تشخیص بیماریهای خودایمنی و پیشبینی موفقیت پیوند اعضا |
| نمونه مورد استفاده | خون (معمولترین)، بزاق دهان (روش غیرتهاجمی) |
| روش انجام | نمونهگیری خون یا بزاق، پردازش و تحلیل ژنتیکی و ایمونولوژیک در آزمایشگاه |
| زمان انجام نمونهگیری | حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه |
| مدت زمان دریافت نتیجه | ۲ تا ۷ روز بسته به نوع آزمایش و تجهیزات آزمایشگاه |
| بیماریهای قابل تشخیص | اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت مرتبط با بیماریهای التهابی روده، آرتریت پسوریاتیک، آرتریت واکنشی، ساکروایلیت و سایر اختلالات خودایمنی |
| عوارض احتمالی | درد یا کبودی خفیف در محل نمونهگیری خون، بدون عارضه در نمونه بزاق |
| اهمیت کلیدی | تعیین سازگاری اهداکننده و گیرنده در پیوند، تشخیص و پیشبینی بیماریهای خودایمنی، برنامهریزی درمانی مؤثر |
| هزینه تقریبی | بسته به تعداد ژنها، نوع آزمایش و آزمایشگاه متفاوت پیش از انجام آزمایش اطلاع داده میشود |
سخن پایانی
در این مطلب در مورد آزمایش HLA صحبت کردیم و هر آنچه می توانست به شما کمک کند را بیان نمودیم. این آزمایش نوعی تست برای تشخیص مشکلات بیماری های ضد سیستم ایمنی بدن است. افرادی که قصد پیوند استخوان یا تشخیص بیماری های تهدید کننده را دارند، می بایست این آزمایشات را در مراکز معتبر انجام دهند. هزینه این تست با توجه به مرکز درمانی و تجهیزات آن مشخص می شود. این تست به دو صورت انجام می شود و عوارض چندانی ندارد. در صورت داشتن هر گونه سوال در این زمینه می توانید آن را در بخش دیدگاه ها با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
هر فردی قبل از پیوند مغز استخوان میبایست این آزمایش را انجام دهد.
ممکن است هنگام ورود سوزن به بدن درد کمی را احساس کنید. پس از انجام تست تا چند روز بیمار از عوارضی همچون تورم و کبودی داشته باشد. دلیل آن هم حساس بودن شرایط بیماران نقص ایمنی است.