دلایل ابتلا به بیماری نقص ایمنی شامل چه مواردی میشود؟ دلایل ابتلا به بیماری نقص ایمنی را میتوان به عوامل مختلفی نسبت داد. بیماریهای نقص ایمنی که به عنوان اختلالات نقص ایمنی اولیه نیز شناخته میشوند، گروهی متشکل از بیش از 400 اختلال نادر و مزمن هستند که در آنها بخشی از سیستم ایمنی بدن از بین رفته یا به درستی عمل نمیکند. این امر افراد را مستعد ابتلا به عفونتها و سایر مشکلات سلامتی میکند. در این مقاله قصد داریم اطلاعاتی درباره دلایل ابتلا به بیماری نقص ایمنی بیان کنیم، با ما همراه باشید.
عوامل موثر بر ابتلا به بیماری نقص ایمنی
عوامل خطر برای ایجاد اختلال نقص ایمنی اولیه متفاوت است و میتواند تحت تاثیر ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و شیوه زندگی باشد. درک عوامل خطر مرتبط با این شرایط برای تشخیص زودهنگام، مدیریت و پیشگیری بسیار مهم است. عوامل موثر بر ابتلا به بیماری نقص ایمنی عبارتند از:
عوامل ژنتیکی
یکی از علل اولیه بیماریهای نقص ایمنی، جهشهای ژنتیکی است. این جهشها میتوانند بر رشد و عملکرد سلولهای ایمنی تاثیر بگذارند و منجر به ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن شوند. در برخی موارد، این جهشهای ژنتیکی از یک یا هر دو والدین به ارث میرسد، در حالی که در موارد دیگر خود به خود رخ میدهند.
برای دریافت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر و دریافت حمایت از موسسه خیریه بیماران نقص ایمنی سپید از طریق زیر با ما در ارتباط باشید.
فاکتورهای محیطی
قرار گرفتن در معرض برخی عوامل محیطی نیز میتواند خطر ابتلا به بیماریهای نقص ایمنی را افزایش دهد. برای مثال، قرار گرفتن در معرض تشعشعات یا مواد شیمیایی خاص میتواند به سیستم ایمنی آسیب برساند و افراد را مستعد ابتلا به عفونتها کند. علاوه بر این، زندگی در محیطهایی با بهداشت ضعیف نیز میتواند خطر ابتلا به بیماریهای نقص ایمنی را افزایش دهد.
سوء تغذیه
سوء تغذیه، به ویژه سوء تغذیه پروتئین-انرژی، میتواند سیستم ایمنی را تضعیف کند و خطر ابتلا به بیماریهای نقص ایمنی را افزایش دهد. کمبود مواد مغذی ضروری، مانند ویتامینها و مواد معدنی، میتواند توانایی بدن در تولید سلولهای ایمنی و آنتیبادیها را مختل کند و افراد را در برابر عفونتها آسیبپذیرتر کند.
بیشتر بخوانید: آزمایش HLA
بیماریهای مزمن
برخی از بیماریهای مزمن مانند دیابت، سرطان و HIV/AIDS نیز میتوانند خطر ابتلا به بیماریهای نقص ایمنی را افزایش دهند. این شرایط میتواند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کند و مبارزه با عفونتها را برای بدن سخت تر کند. علاوه بر این، درمانهای این بیماریهای مزمن، مانند شیمیدرمانی یا پرتودرمانی، میتوانند سیستم ایمنی را بیشتر به خطر بیندازند.
داروها
برخی از داروها، به ویژه داروهایی که برای درمان بیماریهای خودایمنی یا جلوگیری از رد عضو پس از پیوند مغز استخوان استفاده میشوند، میتوانند سیستم ایمنی را سرکوب کرده و خطر ابتلا به بیماریهای نقص ایمنی را افزایش دهند. این داروها با مهار پاسخ ایمنی بدن عمل میکنند که میتواند افراد را در برابر عفونتها آسیب پذیرتر کند.
سن
سن یک عامل خطر مهم برای اختلالات بیماری های نقص سیستم ایمنی است. نوزادان و کودکان خردسال به دلیل سیستم ایمنی در حال توسعه، به ویژه در برابر اختلالات نقص ایمنی اولیه آسیب پذیر هستند. تشخیص و تشخیص زودهنگام این اختلالات در جمعیت کودکان برای اطمینان از مداخله و مدیریت به موقع ضروری است. با افزایش سن افراد، سیستم ایمنی آنها ممکن است کارآمدتر شود و خطر ابتلا به بیماریهای نقص ایمنی را افزایش دهد. این به دلیل کاهش طبیعی تولید و عملکرد سلولهای ایمنی و همچنین تغییر در توانایی بدن در پاسخ به عفونتها است.
برای مشاهده آدرس موسسه نقص ایمنی سپید لوکیشن را بر روی نقشه نگاه کنید.
چرا به بیماری نقص ایمنی مبتلا میشویم؟
چرا به بیماری نقص ایمنی مبتلا میشویم توضیحی درباره مجموعهای از عوامل است که عملکرد دفاعی بدن را دچار اختلال میکنند. این اختلال ممکن است از زمان تولد وجود داشته باشد یا در طول زندگی بهدلیل عوامل مختلف ایجاد شود. گاهی یک مشکل کوچک در ساختار سلولهای ایمنی باعث این اتفاق میشود و گاهی سبک زندگی ناسالم شرایط را سختتر میکند.
چرا به بیماری نقص ایمنی مبتلا میشویم زمانی کاملا روشن میشود که بدانیم هر عامل داخلی یا بیرونیِ آسیبزننده به سلولهای دفاعی، میتواند به ضعیف شدن بدن در برابر عفونتها منجر شود. برخی از مهمترین موارد عبارتاند از:
- مشکلات ژنتیکی: وقتی ژنهای مربوط به تولید سلولهای ایمنی دچار مشکل باشند.
- عفونتهای شدید یا طولانی: برخی ویروسها سلولهای دفاعی را نابود میکنند.
- داروهای خاص: برخی داروها از فعالیت ایمنی جلوگیری میکنند.
اگر مایل به حمایت از افراد دارای نقص ایمنی میباشید بر روی دکمه زیر کلیک نمایید.
چه عواملی ژنتیکی میتوانند زمینهساز نقص ایمنی باشند؟
عوامل ژنتیکی باعث میشوند فرد از همان ابتدا با ساختار دفاعی ضعیفتری نسبت به افراد سالم به دنیا بیاید. این موارد در DNA ذخیره شدهاند و از والدین به فرزند منتقل میشوند. زمانی که ژنهای مربوط به تولید سلولهای ایمنی دچار اختلال باشند، بدن توان کافی برای ساخت سلولهای دفاعی مناسب را ندارد. به همین دلیل افراد دارای چنین اختلالاتی از کودکی به عفونتهای متعدد حساستر هستند.
این شرایط گاهی ناشی از جهش ژنی است و گاهی در چند نسل یک خانواده دیده میشود. آزمایشهای ژنتیکی این نوع اختلالات را مشخص میکنند.
مهمترین موارد شامل:
- اختلال در تولید آنتیبادی: ژنهای مربوط به ساخت پروتئینهای دفاعی دچار مشکل میشوند.
- مشکل در رشد سلولهای T یا B: این سلولها پایه اصلی دفاع بدن هستند و هر اختلال ژنتیکی در رشد آنها باعث کاهش توان دفاعی میشود.
- کمبود آنزیمهای ضروری: نبود برخی آنزیمها مانع ساخت سلولهای ایمنی میشود.
کدام اختلالات مادرزادی خطر ابتلا به نقص ایمنی را افزایش میدهند؟
اختلالات مادرزادی باعث میشوند بخشهایی از سیستم دفاعی بدن به شکل کامل رشد نکند یا در ساختار آن ناهماهنگی وجود داشته باشد. این اختلالات از بدو تولد همراه فرد هستند و نشانههای آن از سالهای اول زندگی ظاهر میشود. بدن برای ساخت سلولهای دفاعی و تنظیم واکنشهای ایمنی به ارگانهایی مانند تیموس، طحال و مغز استخوان نیاز دارد و هر نقصی در این قسمتها قدرت بدن را کاهش میدهد.
در این شرایط، کودک در برابر بیماریهای ساده هم آسیبپذیر میشود و عفونتها دیرتر درمان میشوند. برخی از این مشکلات بسیار نادر هستند اما برخی دیگر شیوع بیشتری دارند. اختلالات مهم شامل:
- نقص در رشد غده تیموس: این غده محل بلوغ سلولهای T است و اختلال در آن باعث ضعف دفاعی شدید میشود.
- سندرومهای ژنتیکی خاص: برخی اختلالات کروموزومی، تولید سلولهای دفاعی را محدود میکنند.
- مشکلات مغز استخوان: هرگونه اختلال در جایی که سلولهای دفاعی ساخته میشوند، باعث کاهش تعداد این سلولها میشود.
نقص ایمنی چیست؟
بیشتر بخوانید: خواندن جواب آزمایش HLA
چگونه عفونتهای ویروسی شدید میتوانند سیستم ایمنی را تضعیف کنند؟
عفونتهای ویروسی شدید با واردشدن به سلولهای بدن و استفاده از آنها برای تکثیر، ساختار دفاعی بدن را دچار مشکل میکنند. برخی ویروسها مستقیما سلولهای ایمنی را هدف قرار میدهند و آنها را از بین میبرند. نتیجه این فرآیند کاهش تعداد سلولهای دفاعی و کند شدن واکنش بدن در برابر عفونتهاست.
وقتی یک ویروس، سلولهای دفاعی یا مغز استخوان را تحتفشار قرار دهد، بدن فرصت کافی برای بازسازی ندارد. در این شرایط، حتی بیماریهای ساده نیز میتوانند خطرناکتر شوند. ویروسها به روشهای مختلف باعث تضعیف دفاع بدن میشوند:
- از بین بردن سلولهای دفاعی: برخی ویروسها سلولهای T را تخریب میکنند.
- کاهش تولید سلولهای جدید: فعالیت مغز استخوان تحتتاثیر قرار میگیرد.
- ایجاد التهاب طولانی: التهاب شدید، انرژی بدن را مصرف میکند و دفاع داخلی را فرسوده میکند.
تغذیه نامناسب در بروز نقص ایمنی چیست؟
تغذیه نامناسب موجب کاهش توان ساخت سلولهای دفاعی و کاهش سرعت پاسخ بدن به عفونتها میشود. بدن برای ساخت سلولهای دفاعی به مقدار کافی ویتامین، املاح و پروتئین نیاز دارد. زمانی که مواد غذایی ضروری به اندازه کافی دریافت نشود، سلولهای دفاعی کیفیت و تعداد کافی ندارند.
کمبود برخی ریزمغذیها ممکن است سالها بهصورت پنهان باقی بماند و بعدها بدن در برابر بیماریها مقاومت کمی نشان دهد. این کمبودها بیشتر در افرادی دیده میشود که رژیم غذایی نامتعادل دارند. موارد مهم شامل:
- کمبود ویتامینهای A ،C و D: این ویتامینها در عملکرد سلولهای دفاعی اهمیت زیادی دارند.
- کمبود پروتئین: پروتئین پایه اصلی ساخت سلولهای جدید است.
- کمبود آهن و روی: این عناصر در واکنشهای ایمنی استفاده میشوند و نبود آنها فعالیت دفاعی را کاهش میدهد.
مصرف برخی داروها میتواند باعث ضعف سیستم ایمنی شود
مصرف برخی داروها ممکن است بهعنوان یک عارضه جانبی، فعالیت دفاعی بدن را کاهش دهد. بسیاری از این داروها برای کنترل التهاب، درمان سرطان یا جلوگیری از پسزدن عضو پیوندی تجویز میشوند. این داروها با کاهش فعالیت سلولهای دفاعی، مقاومت بدن را در برابر عفونتها کم میکنند.
زمانی که مصرف این داروها طولانی شود یا دوز بالا باشد، اثر آن بر دفاع داخلی بیشتر میشود. به همین دلیل پزشکان مصرف آنها را با آزمایشهای دورهای کنترل میکنند. گروههای مهم شامل:
- داروهای کاهنده التهاب قوی: این داروها اجازه فعالیت کامل سلولهای دفاعی را نمیدهند.
- داروهای شیمیدرمانی: علاوهبر سلولهای بیمار، سلولهای سالم ایمنی نیز آسیب میبینند.
- داروهای سرکوبکننده ایمنی: در افراد دارای پیوند عضو برای جلوگیری از حمله دفاعی بدن استفاده میشوند.
برای دیدن ویدیوهای بیشتر بر روری دکمههای زیر کلیک نمایید.
استرسهای طولانیمدت چگونه بر عملکرد سیستم ایمنی تاثیر میگذارند؟
استرس طولانی باعث ترشح مداوم هورمونهایی میشود که تعادل طبیعی بدن را برهم میزنند و بر فعالیت سلولهای دفاعی اثر منفی میگذارند. وقتی بدن برای مدت طولانی در حالت تنش باقی بماند، انرژی زیادی صرف کنترل این فشار میشود و قدرت دفاعی کاهش پیدا میکند.
این وضعیت همراه با اختلال خواب، خستگی ذهنی و کاهش تمرکز است و همه این موارد به مرور از قدرت دفاعی بدن کم میکند. مهمترین پیامدهای استرس طولانی کاهش فعالیت سلولهای دفاعی، هورمونهای مرتبط با استرس فعالیت آنها را کم میکنند. ایجاد التهاب پایدار، التهاب شدید، بدن را خسته و فرسوده میکند. برهم خوردن الگوی خواب، کمبود خواب باعث کاهش توان دفاعی میشود.
بیشتر بخوانید: کمبود نوکلئوزید پورین فسفریلاز
بیماریهای مزمن میتوانند زمینهساز نقص ایمنی شوند
بیماریهای مزمن بدن را تحت فشار قرار میدهند و انرژی زیادی از آن میگیرند. این وضعیت باعث میشود سیستم دفاعی فرصت کافی برای بازسازی و تولید سلولهای جدید نداشته باشد. وقتی یک بیماری برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بدن درگیر کنترل آن میشود و توان رسیدگی به عفونتهای جدید کاهش مییابد.
برخی از این بیماریها مستقیما بر اعضایی اثر میگذارند که در واکنشهای دفاعی نقش دارند. نمونههای مهم شامل دیابت، قند خون بالا باعث کاهش کارایی سلولهای دفاعی میشود. مشکلات کبدی، کبد مواد مهمی برای دفاع بدن میسازد و اختلال در آن عملکرد ایمنی را کم میکند. نارسایی کلیه، سموم در خون میمانند و فعالیت ایمنی را پایین میآورند.
برای دریافت مشاوره لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
شرایط محیطی یا شغلی که احتمال ابتلا به نقص ایمنی را بیشتر میکنند؟
برخی محیطها یا مشاغل باعث قرارگرفتن بدن در معرض مواد آسیبرسان میشوند. تماس طولانی با مواد شیمیایی، آلودگی شدید هوا، تشعشعات یا محیطهای صنعتی آلوده میتواند توان دفاعی بدن را ضعیف کند. این شرایط باعث میشوند سلولهای دفاعی آسیب ببینند یا بدن برای مدت طولانی در معرض محرکهای خطرناک قرار گیرد.
افرادی که در محیطهای آلوده کار میکنند بیشتر در معرض عفونتها یا مواد شیمیایی هستند.کار در محیطهای دارای مواد شیمیایی، این مواد میتوانند بر سلولهای دفاعی اثر منفی بگذارند. فعالیت در محیطهای بسیار آلوده، ورود حجم زیادی میکروب باعث فشار زیاد بر سیستم دفاعی میشود. قرار گرفتن در معرض تشعشعات، این عامل تولید سلولهای جدید را کاهش میدهد.
جدول خلاصه عوامل موثر بر نقص ایمنی
| عامل | توضیح کوتاه |
|---|---|
| ژنتیکی | اختلال در ساخت سلولهای ایمنی |
| مادرزادی | نقص در رشد ارگانهای دفاعی |
| عفونتهای شدید | تخریب مستقیم سلولهای ایمنی |
| تغذیه نامناسب | کمبود ویتامینها و ریزمغذیها |
| داروها | کاهش فعالیت سیستم دفاعی |
| استرس طولانی | کاهش توان پاسخ بدن |
| بیماریهای مزمن | کم شدن قدرت ساخت سلولهای جدید |
| شرایط محیطی | تماس با مواد آسیبرسان یا آلودگی |
نتیجه گیری
عوامل مختلفی وجود دارد که میتواند در خطر ابتلا به بیماری نقص ایمنی نقش داشته باشد. جهشهای ژنتیکی، عوامل محیطی، سوء تغذیه، بیماریهای مزمن، داروها و سن همگی میتوانند در تضعیف سیستم ایمنی و افزایش حساسیت به عفونتها نقش داشته باشند. درک این عوامل خطر برای تشخیص زودهنگام و مدیریت بیماریهای نقص ایمنی ضروری است.
سوالات متداول
بله، بسیاری از انواع اکتسابی با رفع دلیل اصلی بهتر میشوند و در انواع مادرزادی نیز میتوان شدت علائم را کاهش داد.
خیر، اما عفونتهای شدید و طولانی یا عفونتهایی که مدام تکرار میشوند نیاز به بررسی دارند.
در موارد ژنتیکی پیشگیری کامل ممکن نیست، اما کنترل تغذیه، دوری از مواد آسیبرسان و مدیریت فشارهای طولانی احتمال بروز مشکلات را کم میکند.